XXI ғасырдың жоғары технологиялар дәуірі көптеген аурулардың, соның ішінде ең жиі кездесетін офтальмологиялық аурулардың бірі — құрғақ көз синдромының өсуімен ерекшеленді.
Құрғақ көз синдромы бар науқастарда көз жасы қабығының құрамы бұзылады, қабынудың «зиянды шеңбері» іске қосылады, қасаң қабық пен конъюнктиваның эпителий жасушалары зақымдалады, көз жасы қабығы бұзылады.
Құрғақ көз синдромын емдеуде бірінші орында жасанды көз жасы немесе көз жасы алмастырғыштар тұрады.
Жасанды көз жасы препараттарының алуан түрлілігі тиімді әрі қауіпсіз өнім іздеудің белсенділігін көрсетеді.
Көз жасы алмастырғыш табиғи көз жасының құрамына барынша жақын болуы тиіс, қабыну, аллергия немесе басқа да кері әсерлер тудыратын зиянды қоспалар болмауы керек, оңтайлы тұтқырлыққа ие болуы, көруді бұлдырлатпау, суды көз бетінде ұзақ уақыт ұстап тұру, көз жасының булануын баяулату қажет.
Бұл талаптарға ең сәйкес келетін компонент — гиалурон қышқылы (гиалуронат).
Бұл — табиғи полимер, суда байланысуға қабілетті көптеген гидроксил топтары бар сызықты дисахаридтер тізбегі.
Гиалурон қышқылының молекулалары әртүрлі ұзындықта болуы мүмкін, бұл оның ылғалдандыру қасиетіне әсер етеді.
Ересек адамның ағзасында орта есеппен 15 г гиалурон қышқылы болады, оның жартысы теріде орналасады. Бұл — шырышты эпителийдің ең маңызды құрамдастарының бірі.
Гиалурон қышқылы ылғалды ұстап тұру мен шырышты қабаттың жазылуында басты рөл атқарады. Жас ұлғайған сайын оның мөлшері азайып, эпителий жұқарады және морттанады. Бұл — егде жастағы адамдардағы құрғақ көз синдромының басты себептерінің бірі.
Көз жасы қабығын қалыптастыруға су қабатында еріген муцин қатысады. Муцин тұтқыр болып, көз жасы қабығын тұрақтандырады.
Бірнеше муцин молекуласы гиалурон қышқылы молекуласымен байланысады. Бұл — мукоадгезия деп аталады және көз жасы қабығының тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Көз жасы қабығы моргалау кезінде күштің әсерінен біркелкі таралып, қабақ қозғалысының эпителийге әсерін жұмсартады. Гиалуронат мукоадгезиядан бөлек, көз үшін басқа да маңызды қасиеттерге ие.
Гиалурон қышқылы жоғары гидрофильді: 1 г гиалуронат 6 литрге дейін суды ұстай алады.
Орташа ұзындықтағы молекула целлюлоза немесе карбоксиметилцеллюлозаға қарағанда 50 есе көп суды байланыстырады, ал ұзын молекула — кемінде 3 есе артық.
Осы қасиетінің арқасында гиалурон қышқылы көздің құрғауын және ылғалдың булануын айтарлықтай азайтады.
Маңыздысы — концентрация емес, молекуланың ұзындығы. Ұзын молекулалар жақсырақ ылғалдандырады және тиімдірек болады. Ал жоғары концентрациялы гиалурон қышқылы жиі көрудің бұлдырлануына әкеледі. Сондықтан ұзын молекуласы бар, бірақ төмен немесе орташа концентрациялы препараттар — ең оңтайлы нұсқа.
Ұзын молекулалы гиалурон қышқылын алу және стерилизациялау — күрделі әрі қымбат процесс.
Гиалурон қышқылы шырышты қабықтың жазылуын ынталандырады, сондықтан ол қасаң қабық эрозиясын және басқа да эпителиалды ақауларды емдеуде тиімді.
Бұрынғы жасанды көз жасы препараттарының көпшілігі қарапайым сызықты гиалурон қышқылы молекуласын қамтыды.
Қазіргі таңда жаңа буын — химиялық жолмен жетілдірілген, айқас байланысқан гиалурон қышқылы пайда болды.
Линейлі молекулаларды өзара байланыстыру технологиясының арқасында молекуланың қасиеттерін — полимерлік тордың беріктігін, тұтқыр-эластикалық қасиетін, көз бетінде қалу уақытын, ферментативтік ыдырауға төзімділігін және ылғалды ұстау қабілетін — айтарлықтай жақсартуға мүмкіндік туды.
Окутиарз Гидро+ және Окутиарз Ало+ — айқас байланысқан гиалурон қышқылы негізіндегі препараттар:
Окутиарз Ало+ құрамында офтальмохирургиялық араласудан кейін эпителийдің жазылуын қосымша ынталандыратын Алоэ вера бар.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Baudouin C. The vicious circle in dry eye syndrome: a mechanistic approach. J. Fr. Ophtalmol. 2007; 3: 239–46.
2. Hargittai I., Hargittai M. Molecular structure of hyaluronan; an introduction. Struct. Chem. 2008; 19: 697–717.
3. Yang С., Cao M., Liu H., et al. The high and low molecular weight forms of hyaluronan have distinct effects on CD44 clustering. J. of Biol. Chem. 2012; 287 (51): 43094–107.
4. Teping C. Drug report. Hyaluronsäure. Klin. Monbl. Augenheilkd. 2010; 227 (4); Suppl. 2: 4–14.
5. Cantor J., Nadkarni P. Hyaluronan: the Jekyll and Hyde molecule. Inflamm. Allergy Drug Targets. 2006; 5: 257–60.
6. Sindt C. A new dry eye therapy? Could hyaluronic acid be instrumental in the treatment of dry eye? Rev. Cornea Contact Lenses. 2009; 1: 12.
7. Milas M., Rinaudo M. Characterization and properties of hyaluronic acid (hyaluronan). In: Dumitriu S., ed. Polysaccharides Structural Diversity and Functional Versatility. New York: Marcel Dekker; 2005.
8. Pauloin T., Dutot M., Joly F., Warnet J., Rat P. High molecular weight hyaluronan decreases UVB-induced apoptosis and inflammation in human epithelial corneal cells. Mol. Vis. 2009; 15: 577–83.
9. Bucher F., Bachmann B., Bock F., et al. Impact of hyaluronic acid, panthenol and its combination on epithelial wound healing in murine corneas. ARVO Abstracts. 2009.
10. Jiang D., Liang J., Noble P. Hyaluronan as an immune regulator in human diseases. Physiol. Rev. 2011; 91 (1): 221–64.
11. Cyphert J., Trempus C., Garantziotis S. Size matters: molecular weight specificity of Hyaluronan effects in cell biology. J. Cell Biol. 2015; 10: 56388.
12. Ruppert S., Hawn T., Arrigoni A., et al. Tissue integrity signals communicated by high-molecular weight hyaluronan and the resolution of inflammation. Immunol. Res. 2014; 58: 186–92.
13. Garantziotis S., Li Z., Potts E., et al. Hyaluronan mediates ozone- induced airway hyperresponsiveness in mice. The J. Biol. Chem. 2009; 284 (17): 11309–17.
14. Versura P., Profazio V., Campos E. Performance of tear osmolarity compared to previous diagnostic tests for dry eye disease. Curr. Eye Res. 2010; 35 (7): 553–64.
15. Troiano P., Monaco G. Effect of hypotonic 0.4 % hyaluronic acid drops in dry eye patients: a cross-over study. Cornea. 2008; 27 (10): 1126–30.
16. Müller-Lierheim W. Neues über Hyaluron säure in Tränener satz lösungen.Ophthalmol. Nachricht. 2014; 12: 22–3.
17. López-García J., García-Lozano I. Use of Containers with sterilizing filter in autologous serum eyedrops. Ophthalmology. 2012; 119: 2225–30.
18. Marx D., Birkhoff M. New devices for dispensing ophthalmic treat- ments may be the key to managing the life cycles of established products. Drug Deliv. Technol. 2010; 10 (9): 16–21.
19. Bernauer W., Thiel M., Kurrer M., et al. Corneal calcification following intensified treatment with sodium hyaluronate artificial tears. Br. J. М. Ophthalmol. 2006; 90: 285–8.
20. Bernauer W., Thiel M., Langenauer U., Rentsch K. Phosphate con- centration in artificial tears. Graefes Arch. Clin. Exp. Ophthalmol. 2006; 244 (8): 1010–4.
21. Pult H. Trockene Augen: Hyaluron – Augentropfen – Mehrdosis systeme. Der Augenoptiker. 2013; 12: 48–50.
22. Дравица Л.В., Самохвалова Н.М., Аль хадж Анас Хусейн, Конопляник Е.В. Катионорм в лечении синдрома сухого глаза у пациентов с аутоиммунным поражением щитовидной железы. Офтальмология. Восточная Европа. 2014; 3 (22): 138–46.
23. Морхат М.В., Катульская Т.В., Морхат Е.В. Влияние лекар- ственного средства Окутиарз на динамику толщины роговицы в послеоперационный период неосложненной факоэмульсификации катаракты. Офтальмология. Восточная Европа. 2015; 4 (27): 142–8.
24. Рожко Ю.И. Окутиарз при синдроме сухого глаза у женщин после гистерэктомии. Офтальмология. Восточная Европа. 2015; 4(27): 126–40.
25. Рожко Ю.И., Тарасюк Е.А., Глушнев И.А. Окутиарз при дисфункции мейбомиевых желез: клинический опыт. В кн.: Сборник статей республиканской научно-практической конференции «Инновации в офтальмологии». 2015: 25–6.
26. Бржеский В.В., Егорова Г.Б., Егоров Е.А. Синдром сухого глаза и заболевания глазной поверхности. Москва: ГЭОТАР- Медиа; 2016.
